තුර්කියේ බටහිර වෙරළ තීරයේ, ඉස්මිර් නගරයට ටිකක් දකුණින් පිහිටලා තියෙන එෆෙසස් කියන්නේ පැරණි ග්රීක සහ රෝම ශිෂ්ටාචාරයන්ගේ ඉතුරු වුණු එකම තැනක් වගේ. මේක ලෝකය පුරාම ප්රසිද්ධයි ඉතිහාසය, ආගම් සහ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය එකතු වුණු අපූරු උරුමයක් ලෙස.
එෆෙසස්හි ඉතිහාසය ආරම්භ වෙන්නේ ක්රිස්තු පූර්ව 10වැනි සියවසේදී. රෝම සමයේදී මේක ආසියාවේ ලොකුම වෙළඳ, ආගමික සහ සංස්කෘතික මධ්යස්ථානයක් බවට පත් වුණා. ඒ අතරින් වඩාත්ම කැපී පෙනුණේ ආර්ටෙමිස් දේවාලය, ඒක පුරාණ ලෝකයේ සතර අඟහරුවන්ගෙන් එකක් කියලා සැලකුණා. දැන් ඒ දේවාලය නැති වුණත්, ඒ ස්ථානය තවමත් භක්තිකයන් සහ ඉතිහාසඥයන්ගේ ගෞරවය දිනාගෙන තියෙනවා.
ක්රිස්තියානි ආගමටත් එෆෙසස් ගොඩක් වැදගත්. ශාන්ත පාවුල් මහ තෙරුන් වහන්සේ මෙහෙ බොහෝ කල් ගත කරලා දේශනා කළා. ඒ වගේම මරිය මාතාගේ නිවස කියලා සැලකෙන තැනකුත් මෙහෙ ආසන්නයේ තියෙනවා. කතෝලික, ඔර්තඩොක්ස් සහ ප්රොතෙස්තන්ත ක්රිස්තියානින් මේක පූජනීය ස්ථානයක් ලෙස සලකනවා.
නගරය ඇතුළේ තියෙන සෙල්සස් පුස්තකාලය, වරාය දොරටුව, මහා රංග ශාලාව සහ වෙළඳපොළ දොරටුව වගේ පැරණි ගොඩනැගිලි රෝම යුගයේ උසස් ගෘහ නිර්මාණකරණය සහ නගර සැලසුම්කරණය පෙන්වනවා.
දැන් එෆෙසස් කියන්නේ ඉතිහාසය සමඟ සජීවී සංවාදයක් ඇති කරගන්න පුළුවන් තැනක්. භක්තිකයන්ට, ඉතිහාස රසිකයන්ට සහ පැරණි සුන්දරත්වය බලන්න එන සංචාරකයන්ට මේක අමතක නොවෙන අත්දැකීමක් දෙනවා.