නෞරු යනු පැසිෆික් සාගරයේ පිහිටි කුඩාම දූපත් රාජ්යයන්ගෙන් එකක්, සහ එය පොස්පේට් පතල් නිසා ඉතිහාසයේ ධනවත් වුණත් දැන් ආර්ථික අභියෝගවලට මුහුණ දෙන රටක්.
භූගෝලය
නෞරු රටේ භූමි ප්රමාණය වර්ග කිලෝමීටර් 21ක් පමණයි, සහ එය ඕවල් හැඩැති කොරල් දූපතක්. පැසිෆික් සාගරයේ මයික්රොනීසියා කලාපයේ පිහිටා තිබෙනවා, සහ ආසන්නතම අසල්වැසියා කිරිබටි රටේ බනාබා දූපත (කිලෝමීටර් 300ක් දුරින්). දූපතේ ඉහළම ස්ථානය මීටර් 71ක් (කමාන්ඩ් රිජ්). දූපත වටා කොරල් පරයන් තිබෙන නිසා වරායන් නැහැ, නමුත් කුඩා බෝට්ටුවලට ඇතුල් විය හැකියි. බුආඩා ලැගූන් එක තිබෙනවා, නමුත් ගංගා නැහැ. ජලය වහලවලින් එකතු කරනවා හෝ ආනයනය කරනවා. දූපතේ ප්රදේශ 14කට බෙදා තිබෙනවා, සහ අගනුවර යාරෙන් (Yaren) දිස්ත්රික්කය.
ඉතිහාසය
නෞරුවේ පළමු වැසියන් මයික්රොනීසියානුවන්, වසර 3000කට පමණ පෙර පැමිණියා. සම්ප්රදායිකව ගෝත්ර 12ක් තිබුණා, සහ එය ධජයේ තරුවෙන් නිරූපණය වෙනවා. 1798දී බ්රිතාන්ය ගවේෂකයෙකු විසින් දැක තිබෙනවා. 1888දී ජර්මනිය ආක්රමණය කළා, සහ 1900දී පොස්පේට් සොයාගත්තා. පළමු ලෝක යුද්ධයෙන් පසු ඕස්ට්රේලියාව, නවසීලන්තය සහ එක්සත් රාජධානිය යටතේ පාලනය වුණා. දෙවන ලෝක යුද්ධයේදී ජපානය ආක්රමණය කළා, සහ ජපානය පරාජයෙන් පසු ඕස්ට්රේලියාව යටතේ UN භාරකාරත්වයක් වුණා. 1968 ජනවාරි 31දී ස්වාධීන වුණා, සහ පොස්පේට් පතල් නිසා ධනවත් වුණා. 1989දී ඕස්ට්රේලියාවට එරෙහිව පරිසර හානිය ගැන නඩුවක් දිනුවා.
.
ආර්ථිකය
නෞරුවේ ආර්ථිකය ප්රධාන වශයෙන් පොස්පේට් පතල් මත රඳා පැවතුණා, නමුත් 1990 ගණන්වලදී සම්පත් අවසන් වුණා. දැන් ආදායම් ඕස්ට්රේලියාවේ සරණාගත මධ්යස්ථානයෙන් (2001 සිට), ආධාරවලින්, සහ මසුන් බලපත්රවලින් ලැබෙනවා. 2022දී නාමික GDP ඩොලර් මිලියන 150ක් පමණයි, සහ එක් පුද්ගල GDP ඩොලර් 10,125ක්. රැකියා අනුපාතය අඩුයි (අකර්මන්යතාව 23%), සහ රජයේ සේවකයන් 95%ක්. 2018දී ගැඹුරු මුහුදු පතල් සඳහා සමාගම් සමඟ ගිවිසුම් ගත්තා. අභියෝග: සම්පත් අවසන් වීම, මුදල් ගසාකෑම, සහ ආනයන මත රඳා පැවැත්ම.
ජනගහනය සහ සංස්කෘතිය
2024දී ජනගහනය 11,919ක් පමණයි. භාෂාවන් නෞරු සහ ඉංග්රීසි. බහුතරය ක්රිස්තියානි (කොන්ග්රෙගේෂනල්, කතෝලික). සංස්කෘතියේ සම්ප්රදායික නැටුම් (උදා: frigate bird dance), සංගීතය, සහ ක්රීඩා තිබෙනවා. ඕස්ට්රේලියානු රූල්ස් පුට්බෝල් ජාතික ක්රීඩාව. සෞඛ්ය ගැටලු: ලෝකයේ ඉහළම තරබාරුකම (97% පිරිමි, 93% කාන්තා), දියවැඩියාව (40%+), සහ දුම්බීම (48.3%). අධ්යාපනය අනිවාර්ය වයස 6-16 දක්වා.
පරිසරය සහ දේශගුණික විපර්යාස
පොස්පේට් පතල් නිසා භූමියෙන් 80%ක් විනාශ වෙලා, සහ එය පරිසර හානියක්. මුහුදු මට්ටම ඉහළ යාමෙන් අවදානමක. භූමියේ 90%ක් කෘෂිකර්මයට නුසුදුසුයි. රජය පුනරුත්ථාපනය සඳහා ආධාර ලබාගත්තා. දේශගුණික විපර්යාස නිසා මුහුදු බිත්ති ඉදිකිරීම් සහ සංක්රමණ සැලසුම් තිබෙනවා.
නවතම වර්ධනයන් (2025 ඔක්තෝබර් වන විට)
2025 ඔක්තෝබර් 11දී මැතිවරණයෙන් ජනාධිපති ඩේවිඩ් ආඩෙං යළි තේරී පත් වුණා, සහ ඔක්තෝබර් 20දී නව කැබිනට්ටුව පත් කළා. චීන ජනාධිපති ෂී ජින්පිං සුභාෂිංසන එව්වා. රජය $1 බිලියන සමාජ-ආර්ථික සංවර්ධන ව්යාපෘතියක් ලබාගත්තා. ඕස්ට්රේලියාව සමඟ $1.6 බිලියන සංක්රමණික පුනරුත්ථාපන ගිවිසුමක් අත්සන් කළා. ලෝක අර්බුද නිසා පුරවැසිභාවය විකිණීමේ වැඩසටහනට (ඩොලර් 105,000කට) ඉල්ලුම් වැඩි වෙලා. 2025දී මැතිවරණ නීති සංශෝධනය කළා, තරඟකරුවන්ට අනිවාර්යයෙන් අභිප්රාය ප්රකාශ කිරීම අවශ්යයි