ලිබීරියාව (Liberia) යනු බටහිර ආෆ්රිකාවේ ඇති රටක් වන අතර, එහි රාජධානි නාමය "ලිබීරියානු ජනරජය" (Republic of Liberia) යි. මෙය ආෆ්රිකාවේ පමණක් යුරෝපීය යටත්විජිතවාදයට ගොදුරු නොවූ කළුකාර ජාතික රාජ්යය වන අතර, ආෆ්රිකාවේ වයසින් වැඩිම ජනරජය ද යි (ඉථියෝපියාව සමග එකඟව). එහි ආරම්භය 19වන සියවසේදී ඇමරිකානු වහාලුකරුවන් සඳහා ඇමරිකානු සංස්කරණ සභාව (American Colonization Society) මගින් ආරම්භ කරන ලද අතර, 1847දී ස්වාධීනත්වය ලබාගෙන ඇත. හිටපු ඇමරිකානු ජනාධිපති ජේම්ස් මොන්රෝගේ නමින් රාජධානියේ අගනුවර මොන්රෝවියා (Monrovia) යි.
භූගෝලීය සහ ජනගහණ සංඛ්යාලේඛන
ප්රදේශය: 111,369 කි.මී. (ආෆ්රිකාවේ 83වන රට).
-අවමුතුර උතුරු-බටහිර සියරා ලියෝන්, උතුරු ගිනියා, නැඟෙනහිර කෝට්ඩිවෝවාර්, දකුණු-බටහිර ඇට්ලාන්තික මහා සාගරය.
ජනගහණය: ආසන්න වශයෙන් 5.5 මිලියන (2025 වන විට).
භාෂාව : නිල භාෂාව ඉංග්රීසි. 20කට වඩා ඉන්දිජ භාෂා (උදා: ක්රෝ, වෝලෝ) භාවිතා වේ.
මූල්ය: ලිබීරියානු ඩොලර් (LRD), ඇමරිකානු ඩොලර් (USD) ද භාවිතා වේ.
ආගම: ක්රිස්තියානි 85%, මුස්ලිම් 12%, ස්වභාවික ආගම් 2%.
ජනගහණ ව්යුහය: බහු සංස්කෘතික – ඉන්දිජ ජන (95%), ඇමරිකානු වාසනුකම්කරුවන්ගේ පරම්පරාව (5%). බොහෝ දෙනෙකු ගොවීන් සහ ධීවරයන් වේ.
ලිබීරියාවේ භූ දර්ශනය විවිධාකාරී – වනාන්තර, වැලි, ගංගා සහ වෙරළබඩ ප්රදේශ ඇතුළත්. එහි වනජීවී විවිධත්වය ඉහළයි, නමුත් වන විනාශය සහ ආරක්ෂාවේ ගැටලු තිබේ.
ඉතිහාසයේ කෙටි දළ වශයෙන්
ආරම්භය*: 1821දී ඇමරිකාවෙන් වහාලුකරුවන් ගෙනැවිත් මොන්රෝවියා බිහි කළහ. 1847දී ස්වාධීනත්වය.
වර්ධනය: 1940 දශකයේදී දෙවන ලෝක යුද්ධයේදී ඇමරිකාවේ ආධාර මත ආර්ථිකය වර්ධනය විය. ජී.එච්.ටී. ටබ්මන් ජනාධිපතිවරයා යටතේ ජාත්යන්තර සබඳතා ශක්තිමත් විය (එක්සත් ජාතීන්ගේ, ආෆ්රිකානු යුනියන් සමාජ සාමාජිකත්වය).
ගැටලු: 1980දී ආරක්ෂක බලකායේ කුමන්ත්රණයෙන් පසු දෙකකින් යුද්ධ (1989-2003) – 250,000කට වඩා මියගියහ. ආර්ථිකය විනාශ විය. 2014දී ඊබෝලා වසංගතයෙන් බලපෑම්.
නැවත ඉස්මතු වීම: 2005දී එලන් ජොන්සන් සර්ලීෆ් (ආෆ්රිකාවේ පළමු කාන්තා ජනාධිපතිවරිය) මැතිවරණයෙන් ජයග්රහණය. 2017දී ජෝර්ජ් වෙහ්, 2023දී ජෝසෆ් බෝකයි ජනාධිපතිවරුන් ලෙස තෝරාගන්නා ලදහ. 2024 ආරම්ධනයෙන් සාමකාමී බල මාරුවක් සිදුවිය.
ආර්ථිකය සහ සමාජය
ආර්ථිකය**: ග්රාමීය – රබර්, රෝයල්, ලෝහ (ස්පර්) අපනයනය. GDP per capita ආසන්න වශයෙන් $800. බහුතරයක් දරිද්ර, රැකියා අවශ්යතා, ආහාර ආරක්ෂාව, විදුලිය/ජලයේ හිඟකම් ගැටලු.
දේශපාලනය**: බහුවිධි පාර්ලිමේන්තු ජනරජය. ජනාධිපති ජෝසෆ් බෝකයි (2024 සිට) "අපේ රට වැටෙන ලෙස නොවනු ඇත" යන බලාපොරොත්තුව ඉදිරිපත් කරයි.
වර්තමාන ගැටලු*: දූෂණය, නාරිවාදයට එරෙහි අපරාධ, මත්ද්රව්යයන්, දේශගුණික වෙනස්කම්. ලෝක බැංකුවේ ආධාර මත පුනර්නිර්මාණය සිදුවේ.
ලිබීරියාවේ මාධ්ය ක්ෂේත්රය 2000 දශකයේ සිට වර්ධනය වී ඇති අතර, සාමය රැකගැනීමට බලපා ඇත.
ලිබීරියාවේ Facebook පාවිච්චිය
ලිබීරියාවේ Facebook භාවිතය ඉතා ඉහළ මට්ටමක පවතී, විශේෂයෙන් ජනගහණයෙන් 19.8%කට (ආසන්න වශයෙන් 1,175,500 පරිශීලකයන්) පමණ එය භාවිතා කරයි (2025 අගෝස්තු දත්ත අනුව). මෙය ජනගහණයෙන් 30%කට වඩා අන්තර්ජාලය භාවිතා කරන රටක සමාජ මාධ්ය ප්රවේශයේ ප්රධාන කොටසක්. පිරිමි 55%කට වඩා භාවිතා කරන අතර, 25-34 වයස් කාණ්ඩය (ආසන්න වශයෙන් 110,000) විශාලතම පරිශීලක කණ්ඩායමයි. 2024 අවසානයේ සිට 2025 ආරම්භය දක්වා පරිශීලකයන් 13.4%කින් වැඩිවී ඇත.
ඔවුන් Facebook වැඩියෙන් භාවිතා කරන්න කැමති මොනවද?
ලිබීරියානුවන් Facebook භාවිතා කිරීමේ ප්රධාන හේතු කිහිපයක් තිබේ, විශේෂයෙන් රටේ සමාජ-ආර්ථික තත්ත්වයන් හා සම්බන්ධව:
දේශපාලන සහ මැතිවරණ**: Facebook තමන්ගේ පක්ෂ සහ ජනාධිපතිවරණවලට සහාය දැක්වීමට භාවිතා කරයි. 2017 සහ 2023 මැතිවරණවලදී දේශපාලනයිකයන් සමාජ මාධ්යවලින් වැඩිහිටිකරුවන් රැස්කිරීමට භාවිතා කළහ. එය තමන්ගේ "පාර්ටි සහෝදරත්වය" තහවුරු කිරීමට සහ රජයේ විවේචන (දුෂණය, දරිද්රතාව, යටිතල පහසුකම් හිඟකම්) ප්රචාරයට භාවිතා වේ. නමුත් මෙය නිතර hate messages සහ bullying වලට බලපායි.
පුවත් සහ තොරතුරු බෙදාහැරීම**: රටේ සම්ප්රදායික මාධ්ය සීමිත නිසා, Facebook තුළින් වේගයෙන් පුවත් (ඊබෝලා, මත්ද්රව්ය ගැටලු, ආර්ථිකය) බෙදාහැරේ. එය විකාර ප්රවෘත්ති spread කිරීමට ද භාවිතා වේ.
සම්බන්ධතා සහ සමාජය**: මිතුරන් සමග සම්බන්ධ වීම, පවුල්/අවශ්යතා බෙදාහැරීම. රටේ බහුතරයක් ග්රාමීය ජනයා නිසා, එය දුරස්ථ සම්බන්ධතාවයකට උපකාරී වේ. තවද, ව්යාපාරික (කුඩා ව්යාපාර ප්රවර්ධනය) සහ ආරක්ෂාව (වඩාත් බලපෑම් වන අපරාධ report කිරීම) සඳහා භාවිතා වේ.
විනාශකාරී භාවිතය**: නරක පාලනය, දරිද්රතාව සහ ආපදා තත්ත්වයන් ගැන hate messages පළ කිරීමට භාවිතා වේ. මෙය සාමයට තර්ජනයක් වුවද, එය ජනතාවගේ frustration ප්රකාශ කිරීමේ මාධ්යයක්.
ලිබීරියාවේ අන්තර්ජාල පරිශීලකයන් 30%කට වඩා වූවත්, Facebook එහි ප්රධාන platform එකක් (Messenger 18.7%, Instagram 2.3%). රජය මෙය monitor කිරීමට cybercrime act 2019 භාවිතා කරයි, නමුත් නිදහස් ප්රකාශනය ආරක්ෂා කිරීමට උත්සාහ කරයි.